10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 2. Dönem 2. Yazılı Sınav Maarif Modeli Açık Uçlu Yazılı Sorusu, Yeni Sistem, 2026, Senaryo 4

TDE2.2. “Dünden Bugüne” Temasında Metinlerde Anlam Oluşturabilme

---

“Destanlar, milletlerin geçmişte yaşadığı önemli olayları, kahramanlıkları ve toplumun ortak değerlerini anlatır. Bu eserlerde olağanüstü özelliklere sahip kahramanlar aracılığıyla milletin birlik ve mücadele ruhu yansıtılır.”

Soru 1:

Metne göre destanların toplumlar için taşıdığı önemi açıklayınız. Destanlarda kahramanların olağanüstü özelliklerle anlatılmasının nedenini yorumlayınız.

---

TDE2.3. “Dünden Bugüne” Temasında Ele Alınan Metinleri Çözümleyebilme

Aşağıdaki metni okuyunuz ve soruyu cevaplayınız.

“Dedesi, yıllardır sakladığı köstekli saati torununa uzatırken ‘Bu saat yalnızca zamanı göstermez; sabrı, emeği ve geçmişi de taşır.’ dedi. Torunu ise cebindeki akıllı telefonu gösterip ‘Benimki dünyayı gösteriyor.’ diye karşılık verdi. O an odada kısa bir sessizlik oluştu.”

Soru2:

Metindeki “köstekli saat” ve “akıllı telefon” unsurlarının sembolik anlamlarını açıklayınız. Bu semboller aracılığıyla verilmek istenen mesajı yorumlayınız.

---

TDE4.2. Fabl Türünün Özelliklerine Uygun Olarak İçerik Oluşturabilme

Soru 3:

Aşağıdaki yönergelere uygun bir fabl oluşturunuz.

•          Kahramanlar hayvanlardan oluşmalıdır.

•          Olay örgüsü kısa ve öğretici olmalıdır.

•          Fablda bir çatışma bulunmalıdır.

•          Metnin sonunda okuyucuya ders veren bir sonuç yer almalıdır.

•          Fablınızın konusu “kibir” veya “dürüstlük” değerlerinden biriyle ilgili olmalıdır.

Beklenen Cevap Özellikleri:

•          Hayvan karakterlerin kullanılması

•          Olay, yer ve zaman unsurlarının bulunması

•          Öğüt veren bir ana düşüncenin yer alması

•          Fabl türüne uygun sade ve akıcı anlatım kullanılması

•          Son bölümde açık ya da örtük bir ders verilmesi

---

TDE2.2. “Nesillerin Mirası” Temasında Metinlerde Anlam Oluşturabilme

Aşağıdaki metni okuyunuz ve soruyu cevaplayınız.

“Bir milletin türküleri, masalları ve gelenekleri yalnızca geçmişin izleri değil; aynı zamanda geleceğe bırakılan kültürel bir hazinedir. Bu değerler yaşatıldıkça toplumlar kimliklerini koruyabilir.”

Soru 4:

Metinde kültürel unsurların toplum hayatındaki önemi nasıl açıklanmıştır? Açıklayınız.

---

TDE2.2. “Nesillerin Mirası” Temasında Metinlerde Anlam Oluşturabilme

Aşağıdaki metni okuyunuz ve soruyu cevaplayınız.

“Dedelerimizin anlattığı hikâyeler, yalnızca birer hatıra değildir. O hikâyeler; bir toplumun yaşama biçimini, değerlerini ve dünyaya bakışını gelecek nesillere taşır.”

Soru 5:

Metne göre sözlü kültür ürünlerinin toplum üzerindeki etkisini açıklayınız.

---

TDE2.3. “Nesillerin Mirası” Temasında Ele Alınan Metinleri Çözümleyebilme

Aşağıdaki metni okuyunuz ve soruyu cevaplayınız.

“Kütüphanenin en arka rafında duran el yazması kitabı kimse fark etmiyordu. Sayfaları sararmış, kenarları yıpranmıştı. Genç çocuk kitabı eline aldığında dedesi, ‘Bazı şeyler eskidiği için değil, anlamı unutulduğu için değersiz görünür.’ dedi.”

Soru 6:

Metindeki “el yazması kitap” ifadesinin metne kattığı anlamı açıklayınız. Yazarın “anlamı unutulduğu için değersiz görünür” sözüyle vermek istediği mesajı yorumlayınız.

CEVAPLAR

Cevap 1

Destanlar toplumların tarihini, kültürel değerlerini ve ortak hafızasını gelecek nesillere aktaran önemli eserlerdir. Kahramanların olağanüstü özelliklerle anlatılması, milletin gücünü ve ideal değerlerini yüceltmek amacıyla kullanılmıştır. Böylece toplumda birlik, cesaret ve kahramanlık duyguları güçlendirilmek istenmiştir.

Cevap 2

Köstekli saat geçmişi, gelenekleri, sabrı ve manevi değerleri temsil etmektedir. Akıllı telefon ise modern yaşamı, hız ve teknoloji çağını simgelemektedir. Metinde geçmiş ile günümüz değerleri karşılaştırılmıştır. Yazar, teknolojik gelişmelere rağmen manevi değerlerin ve geçmişle kurulan bağın önemini vurgulamaktadır.

Cevap 3

Ormanda yaşayan tavus kuşu, güzel tüyleriyle sürekli diğer hayvanlara üstünlük taslıyordu. Küçük serçeyi küçümsüyor, onunla alay ediyordu. Bir gün büyük bir fırtına çıktı. Tavus kuşu ağır tüyleri nedeniyle uçamayıp çamura saplandı. Serçe ise hızlıca uçarak güvenli bir yere geçti. Daha sonra serçe geri dönüp tavus kuşuna yardım etti. Tavus kuşu o gün güzelliğin değil, alçakgönüllülüğün önemli olduğunu anladı.

İleti: Kibir insanı zor durumda bırakabilir.

Cevap 4

Metinde türkü, masal ve geleneklerin toplumun kültürel kimliğini koruyan değerler olduğu vurgulanmıştır. Bu unsurlar geçmiş ile gelecek arasında bağ kurar ve toplumların kendi benliğini kaybetmeden varlığını sürdürmesini sağlar.

Cevap 5

Sözlü kültür ürünleri toplumun değerlerini, geleneklerini ve yaşam anlayışını yeni nesillere aktarır. Böylece kültürel devamlılık sağlanır ve toplumun ortak hafızası korunur.

Cevap 6

El yazması kitap kültürel mirası, geçmişin bilgi birikimini ve tarihî değerleri simgelemektedir. Yazar, insanların geçmişten kalan değerlere gereken önemi vermediğini vurgulamaktadır. Bir şeyin eski olması onun değersiz olduğu anlamına gelmez; önemli olan taşıdığı manevi ve kültürel anlamdır.

B GRUBU SORULARI

TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI 10. SINIF 2. DÖNEM 2. ORTAK YAZILI SINAVI (SENARYO 4)

BÖLÜM I: 3. TEMA – DÜNDEN BUGÜNE (OKUMA)

Aşağıdaki metni dikkatle okuyarak 1 ve 2. soruları cevaplayınız.

OĞUZ KAĞAN DESTANI’NDAN BİR KESİT

“…Oğuz Kağan orduyu topladı, yürüyüşe geçti. Günlerden bir gün Oğuz Kağan’ın çadırına güneş gibi bir ışık girdi. O ışığın içinden gök tüylü, gök yeleli büyük bir erkek kurt çıktı. Bu ulu kurt, Oğuz Kağan’a dönerek: ‘Ey Oğuz, sen Urum üzerine yürümek istiyorsun; ben senin önünde yürümek, sana yol göstermek isterim.’ dedi.

Ertesi sabah baktılar ki ordunun önünde gök tüylü, gök yeleli ulu bir erkek kurt yürümektedir. Kurt nerede durursa ordu orada durdu, kurt nerede yürürse ordu oraya akın etti. Bu ulu kurt sayesinde Oğuz Kağan ordusu zaferler kazandı, boyları tek bir bayrak altında topladı ve adaletle hükmetti.”

---

SORU 1

• Öğrenme Çıktısı / Süreç Bileşeni: TDE2.2. “Dünden Bugüne” temasında ele alınan metinlerde anlam oluşturabilme / TDE2.2.3. Çıkarım yapar.
• Soru: Metinde geçen “gök tüylü, gök yeleli ulu kurt” imgesinin Türk millî kültüründeki ve anlatma geleneğindeki yerini göz önünde bulundurunuz. Bu imgenin, parçalanmış boyları bir araya getirme ve toplumsal bir liderlik etrafında kenetleme işlevini metinden hareketle çıkarım yaparak açıklayınız.

---

SORU 2

• Öğrenme Çıktısı / Süreç Bileşeni: TDE2.2. “Dünden Bugüne” temasında ele alınan metinlerde anlam oluşturabilme / TDE2.2.4. Karşılaştırır.
• Soru: Metindeki Oğuz Kağan karakterinin temsil ettiği “koruyucu, birleştirici ve adil lider” özellikleri ile günümüz modern toplumlarındaki “vatanseverlik ve toplumsal sorumluluk” değerlerini neden-sonuç ilişkisi kurarak karşılaştırınız. Geçmişten bugüne taşınan bu yönetim ve aidiyet ideali toplumsal devamlılığa nasıl katkı sağlar? Yorumlayınız.

---

BÖLÜM II: 4. TEMA – NESİLLERİN MİRASI (YAZMA)

SORU 3 (EDEBİYAT ATÖLYESİ – YAZMA GÖREVİ)

• Öğrenme Çıktısı / Süreç Bileşeni: TDE4.1 – TDE4.4. Fabl türünün özelliklerine uygun olarak oluşturduğu metinlerde yazabilme / TDE4.3.4. İletileri açık ve örtük biçimde ifade eder.
• Senaryo / Durum: Günümüz dünyasında sıkça karşılaşılan, insan ilişkilerini ve toplumsal mirası zedeleyen bir etik sorun seçilmiştir: “Kendi menfaatleri için asılsız dedikodu/bilgi yayan ve toplumsal güveni sarsan bireylerin durumu.”
• Soru: Yukarıda verilen güncel temayı (güven ve asılsız bilgi) somutlaştırmak amacıyla, fabl türünün yapı özelliklerine (serim, düğüm, çözüm, öğüt) uygun kısa bir alegorik anlatım tasarlayınız. Yazınızda teşhis (kişileştirme) ve intak (konuşturma) sanatlarından yararlanarak, nesillere ders niteliğinde olacak örtük (dolaylı) bir ileti oluşturunuz.

---

BÖLÜM III: 4. TEMA – NESİLLERİN MİRASI (OKUMA)

Aşağıdaki şiir kesitini dikkatle okuyarak 4, 5 ve 6. soruları cevaplayınız.

HÜRRİYET KASİDESİ (Namık Kemal)

Görüp ahkâm-ı asrı ağlarız tezyîd-i gayretle Kurbân-ı şerîatız geldik vatanın hizmetine candan ve gönülden (…) Memleket bitti, yine bitmedi dâvâlarımız Biz ümmet-i merhûmeyiz, kurbân-ı şerîatız (…) Ne efsunkâr imişsin ey didâr-ı hürriyet Esîr-i aşkın olduk gerçi kurtulduk esâretten

(Günümüz Türkçesi İpuçları: Ahkâm-ı asr: Dönemin değerleri/hükümleri, Tezyîd-i gayret: Gayretin artması, Didâr-ı hürriyet: Hürriyetin güzel yüzü, Efsunkâr: Büyüleyici)

---

SORU 4

• Öğrenme Çıktısı / Süreç Bileşeni: TDE2.2. “Nesillerin Mirası” temasında ele alınan metinlerde anlam oluşturabilme / TDE2.2.1. Ön bilgilerle bağlantı kurar ve çıkarım yapar.
• Soru: Tanzimat Dönemi sanatçısı Namık Kemal’e ait bu dizelerde geçen “vatan” ve “hürriyet” kavramları, edebiyatımızda köklü bir mirasın dönüşümünü ifade eder. Metinden hareketle, şairin geleneksel şiir formunu (kaside) koruyarak içine bu yeni kavramları yüklemesini, “edebî mirası devralıp ona yeni bir ruh katmak” fikri çerçevesinde nasıl değerlendiriyorsunuz? Metindeki ipuçlarıyla bağlantı kurarak açıklayınız.

---

SORU 5

• Öğrenme Çıktısı / Süreç Bileşeni: TDE2.2. “Nesillerin Mirası” temasında ele alınan metinlerde anlam oluşturabilme / TDE2.2.6. Tepki verir.
• Soru: Şairin “Görüp ahkâm-ı asrı ağlarız…” (Dönemin şartlarını, adalet ve yönetim anlayışını görüp ağlarız ama gayretimizi de artırırız) dizesinde ortaya koyduğu eleştirel tutumu değerlendiriniz. Bir aydının, içinde yaşadığı dönemin aksayan yönlerine karşı duyarsız kalmayıp vatan hizmetine soyunması fikrine katılıyor musunuz? Eleştirel bakış açınızı gerekçelendirerek özgün cümlelerle ifade ediniz.

---

SORU 6

• Öğrenme Çıktısı / Süreç Bileşeni: TDE2.3. “Nesillerin Mirası” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme / TDE2.3.2. Parçalar arasındaki ilişkileri belirler.
• Soru: Şiirde şairin tercih ettiği dil ve üslup özellikleri (Arapça-Farsça tamlamaların yoğunluğu, kaside nazım biçiminin ahengi) ile şiirin haykırdığı modern ve gür sesli “özgürlük” teması arasında nasıl bir etkileşim vardır? Biçim ve içerik arasındaki bu ilişkiyi, edebi gelenekten kopmadan yenilik yapabilme becerisi yönüyle çözümleyiniz.

2. DÖNEM 2. ORTAK YAZILI SINAVI CEVAP ANAHTARI

SORU 1’İN CEVAP ANAHTARI

• Beklenen Öğrenci Cevabı: “Türk kültüründe ve destan geleneğinde kurt; yol gösterici, kurtarıcı ve ilahi desteyi arkasına alan kutsal bir semboldür. Metinde dağınık hâldeki boyların ulu kurdun peşinden gitmesi, toplumu ortak bir ülkü ve kutsal bir rehber etrafında birleştirme işlevi gördüğünü gösterir. Kurt, ilahi bir işaret kabul edildiği için Oğuz Kağan’ın liderliğini ve otoritesini boylar nezdinde meşrulaştırmıştır. Böylece boylar arasındaki iç çekişmeler son bulmuş, parçalanmış yapı tek bir bayrak altında toplanarak bütünleşmiştir.”
• Puanlama Dağılımı:
  • Kurdun kültürel/mitolojik anlamını (rehberlik/kutsallık) doğru tespit etme: 5 Puan
  • İmgenin boyları birleştirme ve liderliği meşrulaştırma işleviyle bağını kurma (Çıkarım yapabilme): 10 Puan
  • Metindeki ipuçlarını kullanma ve mantıksal bütünlük: 5 Puan

---

SORU 2’NİN CEVAP ANAHTARI

• Beklenen Öğrenci Cevabı: “Oğuz Kağan’ın koruyucu, birleştirici ve adil yapısı, modern dünyadaki vatanseverlik ve toplumsal sorumluluk bilincinin tarihsel kökenidir. Neden-sonuç ilişkisi: Bir lider veya devlet mekanizması toplumda adaleti ve güvenliği sağlarsa (Neden), bireylerde de o topluma ait olma, onu koruma ve sorumluluk alma bilinci yani vatanseverlik duygusu güçlenir (Sonuç). Geçmişten günümüze taşınan bu yönetim ve aidiyet ideali, toplumsal bağları dinamik tutarak kaosun önüne geçer ve kültürün nesiller boyu kesintiye uğramadan geleceğe taşınmasını (toplumsal devamlılığı) sağlar.”
• Puanlama Dağılımı:
  • Tarihsel karakter ile günümüz değerleri arasında doğru bağ kurma: 5 Puan
  • Neden-sonuç ilişkisini net ve mantıklı bir argümanla temellendirme: 10 Puan
  • Toplumsal devamlılık kavramını açıklayabilme ve özgün yorum: 5 Puan

---

SORU 3’ÜN CEVAP ANAHTARI (YAZMA GÖREVİ DEĞERLENDİRME ÖLÇEĞİ)

Bu soru bir metin üretimi gerektirdiği için değerlendirme aşağıdaki dereceli puanlama anahtarına (rubrik) göre yapılmalıdır:

Değerlendirme Ölçütleri	Açıklama	Tam Puan
Fabl Yapı Özellikleri	Metnin serim, düğüm, çözüm ve öğüt bölümlerine uygun, alegorik bir kurguyla yazılması.	5 Puan
Söz Sanatlarının Kullanımı	Hayvan veya nesnelerin seçilmesi, bunlara teşhis (kişileştirme) ve intak (konuşturma) sanatlarının işlevsel uygulanması.	5 Puan
Örtük İleti Derinliği	Mesajın doğrudan kör göze parmak şeklinde verilmek yerine, olay örgüsünün içine gizlenerek (dolaylı/örtük) hissettirilmesi.	5 Puan
Dil ve Anlatım / Kurallar	Türkçe dil yapılarına uygunluk, imla, noktalama, bağdaşıklık ve kelime zenginliği.	5 Puan

• Örnek Kısa Taslak (Öğretmen Bilgisi İçin): Ormandaki Geveze Karga’nın bencilce çıkarları için asılsız fısıltılar yayması (serim-düğüm), ormandaki hayvanların birbirine düşmesi ve huzurun kaçması (çözüm), Bilge Kaplumbağa’nın “Kulaktan duyulan söz, rüzgârın savurduğu yaprak gibidir; aslı yoksa yuvayı yıkar” diyerek durumu özetlemesi (öğüt/örtük mesaj).

---

SORU 4’ÜN CEVAP ANAHTARI

• Beklenen Öğrenci Cevabı: “Namık Kemal, divan şiiri geleneğinin en köklü ve kuralcı nazım biçimlerinden biri olan ‘kaside’yi (biçimsel miras) aynen korumuştur. Ancak geleneksel kasidelerde padişahlar veya devlet büyükleri övülürken, şair bu formun içine o güne kadar kullanılmayan ‘vatan’ ve ‘hürriyet’ gibi modern, toplumsal kavramları yerleştirmiştir. Bu durum, edebî mirası tamamen reddetmek yerine, onun güçlü ve estetik yapısını devralıp çağın ihtiyaçlarına göre yenileyerek geleceğe taşımak anlamına gelir. Şair, köklerden kopmadan geleneğe yeni bir ruh ve vizyon katmıştır.”
• Puanlama Dağılımı:
  • Kaside formunun geleneksel yapısı ile yeni kavramların (vatan, hürriyet) ilişkisini fark etme: 5 Puan
  • “Mirası devralıp yenileme” felsefesini metin üzerinden doğru analiz etme: 10 Puan
  • İfade netliği ve edebi terimleri doğru kullanma: 5 Puan

---

SORU 5’İN CEVAP ANAHTARI

• Beklenen Öğrenci Cevabı: “Şair bu dizede, içinde yaşadığı dönemin aksaklıklarını, adaletsizliklerini görüp üzüldüğünü ama bu üzüntünün onu karamsarlığa itmediğini, tam tersine mücadele ve çalışma azmini (tezyîd-i gayret) artırdığını belirtmektedir. Şairin bu eleştirel ve yapıcı tutumuna katılıyorum; çünkü bir aydın veya sanatçı sadece güzellikleri yazan kişi değildir, toplumun vicdanıdır. Toplumdaki problemleri tespit edip bunlara karşı duyarlılık geliştirmek ve çözüm için sorumluluk almak, aydının nesillere bırakacağı en büyük zihniyet mirasıdır. Eleştiri, toplumu ileriye taşıyan bir kamçıdır.” (Öğrenci zıt bir tezi mantıklı gerekçelendirirse de tam puan verilir).
• Puanlama Dağılımı:
  • Dizedeki ironik ve yapıcı eleştiri tutumunu (üzülürken gayreti artırma) doğru çözümleme: 5 Puan
  • Kendi görüşünü (katılıp katılmama durumunu) yapılandırılmış gerekçelerle sunma: 10 Puan
  • Üst düzey eleştirel bakış açısı ve özgün cümle kullanımı: 5 Puan

---

SORU 6’NIN CEVAP ANAHTARI

• Beklenen Öğrenci Cevabı: “Şiirde kullanılan ağır Arapça-Farsça tamlamalar ve kaside formu, geleneğin ağırlığını, ciddiyetini ve estetik sınırlarını temsil eder. Şiirin teması olan ‘hürriyet’ ise yeni, coşkulu ve gür sesli bir başkaldırıdır. Biçim ve içerik arasında muazzam bir etkileşim vardır: Eski ve aristokratik bir dil yapısının içerisine bu denli hür ve asi bir içeriğin yerleştirilmesi, anlatımdaki tezatlığı ve epik (destansı) etkiyi artırmıştır. Şair geleneğin ahenk unsurlarını (vezin, kafiye) bir zırh gibi kullanarak, haykırdığı yeni fikrin okuyucunun hafızasında daha kalıcı, sarsıcı ve estetik bir biçimde yer etmesini sağlamıştır.”

---

C GRUBU SORULARI

10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Dersi 2. Dönem 2. Ortak Yazılı Soruları Maarif Modeli 2026

Senaryo 4 – Yeni Sistem Açık Uçlu Sorular

---

Soru 1 (3. Tema – Okuma – Anlam Oluşturma – 15 puan)

Aşağıda Oğuz Kağan Destanı’ndan alınan metni okuyunuz. Metindeki olağanüstü unsurları belirleyerek bu unsurların destan türüne katkısını açıklayınız.

Oğuz Kağan derlerdi, çok alp bir kişi vardı, Avlarım gergedanı, diye o yere vardı. Kargı, kılıç aldı, kalkan ile ok ile, Dedi, gergedan artık, kendisini yok bile! Ormanda avlanarak, bir geyiği avladı, Söğüt dalıyla onu, bir ağaca bağladı. Döndü gitti evine, sabah olmadan önce, Tanın ağarmasıyla, geyiğine dönünce, Anladı ki gergedan, geyiği çoktan yuttu, Geyiğin yerine de, yeni bir ayı tuttu. Çıkararak belinden, Hanlık altın kuşağı, Ayyı astı yine, o ağaçtan aşağı. Yine sabah olmuştu, ağarmıştı artık tan, Geldi, baktı ki almış, ayısını gergedan.

(Oğuz Kağan Destanı, MEB 10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı, s. 161-162)

Cevap:

---

---

---

---

---

---

---

---

---

Soru 2 (3. Tema – Okuma – Çözümleme – 15 puan)

Harnâme adlı eserden alınan aşağıdaki beyitleri okuyunuz. Eşeğin öküzleri görünce yaşadığı duygu değişimini ve bu değişimin sebeplerini metindeki ifadelere dayanarak yazınız.

Beyitler	Günümüz Türkçesi
Bu gün otlakda gördüm öküzler	Bugün otlakta göğüslerini gererek yürüyen öküzler gördüm.
Gerüben yürür idi gögüzler
Her birisi semiz ü kuvvetlü	Her birisi semiz ve kuvvetliydi; içleri ve dışları yağlı ve etliydi.
İç ü tışı yağlı vü etlü
Niçün oldı bulara erzânî	Bunlara sultan tacı/boynuz neden layık görüldü (biz de hayvan isek onlardan farkımız ne); bunu bize bildir.
Bize bildür şu tâc-ı sultânî
Yok mudur gökde ildüzümüz	Bizim gökyüzünde (talih) yıldızımız mı yok ki, yeryüzünde boynuzumuz olmadı.
K’olmadı yir yüzünde boynuzumuz
Bâr-keşlikde çün biziz fâyık	Mademki yük çekmekte biz sığırdan üstünüz, öyleyse boynuza neden layık olamadık?
Boynuza niçün olmaduk lâyık
(Şeyhî, Harnâme, MEB 10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı, s. 188)

Cevap:

---

---

---

---

---

---

---

---

---

Soru 3 (3. Tema – Yazma – Fabl Yazma – 20 puan)

“Kanaatkârlık” temasıyla ilgili bir fabl yazmanız istenseydi bu fablın planını aşağıdaki tabloya göre oluşturunuz. Fablınızın serim, düğüm, çözüm ve öğüt bölümlerini ayrı ayrı belirtiniz.

Fablın Bölümleri	Yazacağınız Fablın Planı
Serim (Olayın, kişilerin ve çevrenin tanıtıldığı bölüm)
Düğüm (Olayın anlatıldığı, merakın oluşturulduğu bölüm)
Çözüm (Olayın şaşırtıcı bir şekilde sonuçlandığı bölüm)
Öğüt (Ana fikrin verildiği bölüm)

---

Soru 4 (4. Tema – Okuma – Anlam Oluşturma – 20 puan)

Salur Kazan’ın Yedi Başlı Ejderhayı Öldürdüğü Boy adlı hikâyeden alınan metni okuyunuz. Kazan’ın kişilik özelliklerini metindeki ifadelerden hareketle belirleyiniz ve bu özelliklerin Türk kültüründeki ideal kahraman tipiyle ilişkisini açıklayınız.

Kazan kendi kendine düşündü: “Yatmış, uyurken bir er öldürmek mertlik olmaz. Hile ile bir kişiyi vurmak, er oğluna yakışan bir vuruşma olmaz.” Sadağından sahar bir ok çıkardı, oku ejderhaya atıp, onu uyandırdı.

Uyanan ejderha kuyruğunu savurdu, dağı sarstı, ateş püskürttü yerleri yaktı, bir nefes çekti her şeyi sömürdü… Kazan bir nara atıp, Allah’ına yalvardı: “Ey dilediğini göklere çıkaran görklü Tanrı!… Allah Tanrı!… akar çaylar üstüne köprü kurayım, kalmışların elinden tutayım, fakirlerin sırtını örteyim. Demesinler son çağında Kazan’ı bir yılan yuttu. Ey Perverdigâr! Sen bana bir kurtuluş yolu göster.”

(Salur Kazan’ın Yedi Başlı Ejderhayı Öldürdüğü Boy, MEB 10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı, s. 244-245)

Cevap:

---

---

---

---

---

---

---

---

---

Soru 5 (4. Tema – Okuma – Çözümleme – 15 puan)

Hürriyet Kasîdesi’nden alınan aşağıdaki beyitlerde Namık Kemal’in vurguladığı ana düşünce nedir? Bu düşünceyi kendi cümlelerinizle açıklayınız.

Usanmaz kendini insan bilenler halka hizmetten
Mürüvvet-mend olan mazlûma el çekmez i’ânetten

(Namık Kemal, Hürriyet Kasîdesi, MEB 10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı, s. 267)

Cevap:

---

---

---

---

---

---

---

Soru 6 (4. Tema – Okuma – Anlam Oluşturma – 15 puan)

Kaç Yerinden adlı hikâyeden alınan aşağıdaki parçayı okuyunuz. Destan yazarının yaşadığı duygu değişimini ve bu değişimin sebeplerini metindeki ifadelere dayanarak yazınız.

Doktorun, benim sesimiz çıkmıyordu. İskeleden iniyorduk. Takma bacağını henüz iyice kullanamayan bu yeni, bu medenî, bu millî kahramana bakarak elimdeki eski kahramanların destanını denize fırlatmak istiyordum. Utanacak bir şeymiş gibi gayr-i ihtiyarî bu hakir defteri bükerek cebime soktum.

(Ömer Seyfettin, Kaç Yerinden, MEB 10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı, s. 294)

Cevap:

---

---

---

---

---

---

---

---

---

CEVAP ANAHTARI

Soru No	Kısa Cevap Özeti
1	Olağanüstü unsurlar: gergedanın devasa boyutları, konuşma yeteneği, Oğuz Kağan’ın doğaüstü gücü. Bu unsurlar destanın millî kimliği güçlendirir, kahramanı yüceltir, toplumsal değerleri aktarır ve anlatıyı etkileyici kılar.
2	Eşek önce hayranlık ve imrenme duyar (semiz, kuvvetli öküzleri görünce), ardından öfke ve adaletsizlik hisseder (kendisi yük taşıdığı hâlde boynuzu öküzlere vermişler), sonra kararlılık duyar (buğday işlemeye karar verir).
3	Öğrencilerin fabl planını tür özelliklerine uygun, serim-düğüm-çözüm-öğüt bölümlerini belirgin şekilde oluşturması beklenir.
4	Kazan’ın özellikleri: mertlik (uyuyanı öldürmez), cesaret (ejderhayla savaşır), Allah’a bağlılık (dua eder), yardımseverlik (fakirleri gözetir). Bu özellikler Türk kültüründeki alp tipiyle örtüşür.
5	Ana düşünce: İnsan olduğunun bilincinde olanlar halka hizmet etmekten bıkmaz; erdemli kişi zulüm görene yardım etmekten kaçınmaz. Toplumsal sorumluluk ve yardımseverlik vurgulanır.
6	Destan yazarı önce eski kahramanlara hayrandır, gerçek kahraman Ferhat Ali Bey’i görünce duygusal bir dönüşüm yaşar, eski destan defterini “hakir” (değersiz) bularak cebine sokar – gerçek kahramanlığın yaşayan örneğini görmüştür.

---