Fiilde Yapı İstasyonu, Konu Anlatımı, Gruplandırma, Tür Belirleme, Fiil Türetme, Kendini Dene, Gelişim Analizi
Fiilde Yapı Nedir?
Bu bölüm, konunun temel kurallarını hatırlamanız için hazırlanmıştır. Basit, türemiş ve birleşik fiillerin yapısal farklarını inceleyerek pratik etkinliklere hazırlık yapacaksınız.
● 1. Basit Fiiller
Herhangi bir yapım eki almamış fiillerdir. Kelimenin anlamını değiştiren bir ek yoktur. Sadece zamana ve kişiye göre çekim eki (kip ve kişi ekleri) alabilirler.
● 2. Türemiş Fiiller
Fiil veya isim köklerine yapım eki getirilerek oluşturulan, anlamı değişmiş yeni fiillerdir. Bunlara “Fiil gövdesi” de denir.
- İsimden Fiil Yapan Eklerle: Göz-le-di, Mor-ar-dı, Kan-a-dı.
- Fiilden Fiil Yapan Eklerle: Koş-tur-du, Sev-in-di, Yaz-dır-ıl-dı.
● 3. Birleşik Fiiller
En az iki sözcüğün bir araya gelerek tek bir eylemi, yeni bir durumu karşılamasıdır. Kendi içinde üç gruba ayrılırlar:
A. Yardımcı Fiille Kurulanlar
İsim + etmek, eylemek, olmak, kılmak.
Teşekkür etmek, hapsolmak, namaz kılmak.
B. Kurallı Birleşik Fiiller
İki fiilin özel kurallı eklerle birleşmesi.
- Yeterlik: -ebil (Çöz-ebil-mek)
- Tezlik: -iver (Bak-ıver-mek)
- Sürerlik: -edur, -ekal (Gid-edur)
- Yaklaşma: -eyaz (Düş-eyaz)
C. Anlamca Kaynaşmış
Sözcüklerin gerçek anlamından uzaklaşarak kalıplaşmasıdır (Deyimler).
Gözden düşmek, kulak asmak, vazgeçmek.
